Konfraternia Najstarszych Chórów i Orkiestr Śląska

Słowo konfraternia wywodzi się z łacińskiego confraternitas, co w tłumaczeniu na język polski oznacza wspólnotę, czy też bractwo, które może być religijne lub świeckie i wtedy skupia wykonawców jednego zawodu lub zajęcia. Konfraternia to elitarna grupa, do której można przystąpić po spełnieniu z góry ustanowionych kryteriów. Na początku nowego wieku, Rajmund Hanke, Prezes Oddziału Śląskiego Polskiego Związku Chórów i Orkiestr, mając na uwadze wielką wartość życia muzycznego na Śląsku, zainicjował powstanie Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Województwa Śląskiego, która objęła również tereny Zaolzia. W roku 2026 Zarząd Główny ŚZChiO podjął uchwałę o zmianie nazwy tego organu na Konfraternia Najstarszych Chórów i Orkiestr Śląska, by nie ograniczać się jedynie do terytorium obecnego Województwa Śląskiego.

Akt założycielski

"Konfraternia Najstarszych Chórów i Orkiestr Województwa Śląskiego ukonstytuowana została w dniu 2 marca 2000 r. w siedzibie ŚZChiO dla podkreślenia trwałych wartości cywilizacyjnych wnoszonych do kultury przez kolejne pokolenia orędowników upowszechniania piękna pieśni i muzykowania. W roku 90-lecia ŚZChiO wpisanego w Wielki Jubileusz Dwutysiąclecia, przedstawiciele najstarszych amatorskich zespołów muzycznych w Województwie Śląskim stwierdzają:

1. Społeczny ruch muzyczny jest wielkim darem dla cywilizacji pokoju, który z pokolenia na pokolenie przenosi najcenniejsze wartości płynące z upowszechnienia piękna muzyki i dla każdego człowieka jest otwartą ofertą zbratania własnej codzienności ze sztuką.

2. Wartości upowszechnione przez społeczny ruch muzyczny zostały w ciągu wieków historycznie zweryfikowane i godne są kontynuacji w kolejnym stuleciu i tysiąc
leciu dziejów.

3. Członkowie Konfraterni pragną być strażnikiem tradycji śpiewaczych i muzykowania, stałym ogniwem integrującym stowarzyszenia muzyczne bez względu na przynależność organizacyjną, dążyć będą do zespolenia braci śpiewaków i muzyków-amatorów w obrębie tradycyjnego Górnego Śląska, ze Śląskiem Opolskim oraz Cieszyńskim wraz z Zaolziem.

4. Członkami Konfraterni zostają amatorskie zespoły muzyczne, które osiągnęły lub przekroczyły 90 łat działalności."

(...)

Założycielami Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Województwa Śląskiego byli:

Rajmund Hanke - Prezes Oddziału Śląskiego Polskiego Związku Chórów i Orkiestr,
Antoni Góral - z chóru „Lutnia” przy parafii pw. Św. Joachima w Sosnowcu,
Maria i Józef Cieślarowie - z Ewangelickiego Chóru Kościelnego w Ustroniu,
Wiesław Hajkowski - z chóru katedralnego „Lutnia” przy parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Sosnowcu,
Franciszek Wrona i Kazimierz Tulaja - z chóru „Lutnia” w Pszczynie,
Genowefa Stachowiak - z chóru „Lutnia” w Chorzowie,
Cecylia Hanus - z chóru „Harmonia” w Mikołowie,
Joachim Markusik, Krystyna Wolny i Piotr Hercel - z chóru im. „Świętej Cecylii” przy bazylice pw. NMP w Piekarach Śl.,
Jan Nowak i Tomasz Siemionek - z chóru im. „Świętej Cecylii” przy parafii pw. Św. Szczepana w Bogucicach,
Jan Matyszok - z chóru „Gwiazda” w Chorzowie,
Danuta Lubojańska i Jan Kasperczyk - z chóru im. „Świętej Cecylii” przy parafii pw. Trójcy Przenajświętszej w Kochłowicach,
Ludwik Siwiec i Herbert Lech - z Reprezentacyjnej Orkiestry Dętej Miasteczka Śl.,
Szczepan Kurzeja - z orkiestry dętej KWK „Murcki”,
Mariusz Kowalczyk - z orkiestry dętej KWK „Knurów”.

Akt założycielski ogłoszony został 15 kwietnia 2000 r. na Święcie Śpiewaka i Muzyka z okazji 90-lecia Oddziału Śląskiego Polskiego Związku Chórów i Orkiestr. Poprzedziło je pierwsze publiczne oświadczenie, które w imieniu Konfraterni przedstawili tego samego dnia w Sali sesyjnej Rady Miejskiej Bytomia (miasta założycielskiego Związku Śląskich Kół Śpiewaczych) Reinholdt Tront – wieloletni prezes Okręgu Rybnickiego OŚ PZChiO, Antoni Góral – dyrygent chóru przy parafii św. Joachima w Sosnowcu oraz Szczepan Kurzeja – kapelmistrz Orkiestry Dętej KWK Murcki. Członkowie Konfraterni otrzymują specjalną pieczęć, wyróżniającą ich za długowieczność i aktywność w kulturze.

*****

W nawiązaniu do utworzonej w roku 2000 Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Województwa Śląskiego, z zamiarem jej rozszerzenia, 4 października 2003 roku odbyło się spotkanie w Rybniku-Niedobczycach, na którym doszło do powołania Komitetu Organizacyjnego Ogólnopolskiej Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr oraz nakreślenia kierunków jej działania. Kolejne spotkania miały miejsce w Katowicach-Kostuchnie (z okazji jubileuszu 90.lecia Chóru „Słowiczek” w Kostuchnie), w Chorzowie (z okazji 90.lecia Chóru „Lutnia” w Chorzowie), by w Katowicach-Piotrowicach 15 listopada 2003 roku świętować zebranie założycielskie, czyli I Ogólnopolski Zjazd Najstarszych Chórów i Orkiestr.

Przedstawiciele Zarządu Głównego PZChiO w Warszawie, Zarządów Oddziałów Wielkopolskiego, Pomorskiego, Śląskiego i Zaolziańskiego (zagranicznego), zgromadzeni w Bibliotece Śląskiej w Katowicach, w dniu 15 listopada 2003 roku na I Ogólnopolskim Zjeździe Najstarszych Chórów i Orkiestr pragną na początku XXI stulecia podkreślić niekwestionowane korzyści, płynące z upowszechniania śpiewactwa i muzykowania.

Kultura jest jednym z najważniejszych czynników określających tożsamość narodu, a społeczny ruch śpiewaczy i tradycje muzykowania spełniają na tym polu rolę szczególną. Dowodem są dokonania tego ruchu, jego powszechność i długowieczność, niestrudzone odnawianie z pokolenia na pokolenie i z wieku na wiek, autentycznego oddania w służbie najsubtelniejszej z Muz – muzyki. Działalność ta uporczywie zmierza do zbratania, urzeczywistnienia Polski i Europy ludzi lepiej rozumiejących się, radośnie rozśpiewanych i rozkochanych w muzyce. Dalsze poparcie tego ruchu zapewni partnerstwo we współpracy muzycznej między europejskimi regionami i krajami w najszerszej skali społecznej. I dlatego polityce kulturalnej towarzyszyć musi stała troska o dalszy jego rozwój, o umożliwienie zespołom skutecznego działania.

Jako reprezentanci organizacji, będącej spadkobiercą najchlubniejszych tradycji i strażnikiem ogromnego dorobku muzycznego wielu pokoleń oświadczamy, że inicjatywa utworzenia Ogólnopolskiej Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr przy Zarządzie Głównym PZChiO w Warszawie jest ważną historyczną zdobyczą całego społecznego ruchu muzycznego w Polsce. Opowiadamy się za powołaniem Konfraterni Wojewódzkich we wszystkich Oddziałach PZChiO, zrzeszających co najmniej 5 amatorskich zespołów muzycznych, by stały się czytelnym znakiem długowieczności naszego ruchu.

Wydarzeniu temu towarzyszyły:

wystawa „Historia w obrazach zamknięta – fotografie chórów śląskich w zbiorach Śląskiej Biblioteki Muzycznej” – Biblioteka Śląska;
sesja popularnonaukowa nt. najdawniejszego okresu dziejów śpiewactwa w Polsce – Biblioteka Śląska;
koncert z udziałem ks. bpa Gerarda Bernackiego, ks. bpa diecezji ewangelickiej w Katowicach Tadeusza Szurmana, prezesa ZG PZChiO Władysława Balickiego, prezesa OŚ PZChiO Rajmunda Hankego; koncert w kościele ewangelickim pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach prowadziła Barbara Zielonka-Rusin – dyr. artystyczna OŚ PZChiO. Wystąpiło kilka spośród chórów – członków Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Województwa Śląskiego:
Chór Mieszany „Largo Cantabile” Parafii Ewangelicko-Augsburgskiej w Katowicach;
Chór Mieszany „Lutnia” z Pszczyny;
Chór Męski „Hejnał” z Piotrowic;
Chór Mieszany im. Św. Cecylii z Piekar Śląskich;
Chór Mieszany „Harmonia” z Cieszyna;
Chór Mieszany „Lutnia” przy Bazylice Katedralnej pw. NMP w Sosnowcu;
Chór Mieszany Parafii Ewangelicko-Augsburgskiej w Chorzowie.

Finał spotkań w ramach I Zjazdu stanowił koncert z okazji 90-lecia Chóru Mieszanego „Ogniwo”
z Katowic w Filharmonii Śląskiej w Katowicach.

Kolejne udokumentowane zjazdy Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Województwa Śląskiego oraz Zaolzia odbyły się w latach 2005-2010 i 2012, natomiast zjazdy Ogólnopolskiej Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr odbyły się w roku 2006 i 2007. Miejscem zjazdów był Rybnik-Niedobczyce.

*****

ZASADY PRZYNALEŻNOŚCI

Do Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Śląska może przystąpić zespół, który zgodnie z treścią Aktu Założycielskiego ukończył lub przekroczył 90 lat działalności. W pierwotnym zamyśle twórców Konfraterni zakres terytorialny dla przyjmowanych zespołów był zgodny z zasięgiem oddziaływania Związku Śląskich Kół Śpiewaczych (pkt 3 Aktu Założycielskiego). Od roku 2022 przyjmuje się, że o zakwalifikowaniu danego zespołu do grona Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Województwa Śląskiego, oprócz lat działalności, decyduje również miejscowość znajdująca się w aktualnych granicach województwa.

Przystępujący do Konfraterni zespół otrzymuje od Zarządu Głównego Śląskiego Związku Chórów i Orkiestr certyfikat przynależności oraz pieczęć Konfraterni. Są to widoczne symbole pięknych i niezwykle bogatych tradycji śpiewaczych oraz muzycznych na Śląsku.

CZŁONKOWIE KONFRATERNI NAJSTARSZYCH CHÓRÓW I ORKIESTR WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
Tytułem członka Konfraterni Najstarszych Chórów i Orkiestr Śląska mogą się szczycić niżej wymienione chóry i orkiestry, ze wskazaniem roku założenia każdego z nich.

L.p.	Chór	Rok założenia
	Chóry od roku 2000
1.	Chór im św. Cecylii przy Bazylice NMP w Piekarach Śląskich	1849
2.	Chór parafii św. Marcina w Kłobucku	1852
3.	Chór mieszany „Lutnia” przy par. św. Joachima w Sosnowcu-Zagórzu	1852
4.	Ewangelicki Chór Kościelny w Ustroniu	1898
5.	Chór Mieszany „Largo Cantabile” przy par. ewangelickiej Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach	1904
6.	Chór „Lutnia” przy Bazylice Katedralnej pw. Wniebowzięcia NMP w Sosnowcu	1904
7.	Chór Mieszany „Lutnia” w Pszczynie	1907
8.	Chór Mieszany „Harmonia” w Mikołowie	1908
9.	Chór Mieszany im. św. Cecylii w Rydułtowach	1908
10.	Chór Mieszany „Harmonia” w Cieszynie	1908
11.	Chór Mieszany „Lutnia” w Chorzowie	1908
12.	Chór Mieszany „Lutnia” w Lutyni Dolnej (Zaolzie)	1908
13.	Chór Mieszany im. św. Cecylii przy par. św. Szczepana w Bogucicach	1909
14.	Chór Parafialny św. Cecylii w Rudzie Śl.-Kochłowicach	1910
15.	Chór Mieszany „Gwiazda” w Chorzowie	1910
	Chóry od roku 2001
1.	Towarzystwo Śpiewacze im. „Dąbrówki” w Piekarach Śl.-Dąbrówce Wielkiej	1911
2.	Chór Mieszany „Halka” w Piekarach Śl.-Kozłowej Górze	1911
3.	Chór Mieszany „Laudemus Mariam” przy par. św. Bartłomieja w Gliwicach	1911
4.	Chór Mieszany „Jutrzenka” w Nakle Śląskim	1911
5.	Chór Katedralny Parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Gliwicach	1911
6.	Chór „Cantemus” w Gliwicach	1911
	Chóry od roku 2002
1.	Chorzowski Chór Ewangelicki „Cantate” w Chorzowie	1902
2.	Chór Męski „Hejnał” przy Domu Kultury KWK „Wujek” w Katowicach	1912
3.	Chór Mieszany „Słowiczek” w Reptach Śląskich	1912
4.	Towarzystwo Śpiewacze „Słowik” w Przyszowicach	1912
5.	Śląski Chór Górniczy „Polonia-Harmonia” w Piekarach Śląskich	1912
	Chóry od roku 2003
1.	Chór Mieszany „Lira” w Karvinie Darkowie (Zaolzie)	1910
2.	Chór Mieszany „Echo” w Łaziskach Górnych	1913
3.	Chór Mieszany „Jutrzenka” w Bojszowach	1913
4.	Chór im. Adama Mickiewicza w Rybniku-Niedobczycach	1913
5.	Chór Mieszany „Ogniwo” w Katowicach	1913
6.	Chór Mieszany „Słowiczek” w Kostuchnie	1913
7.	Chór Żeński „Harmonia” w Mysłowicach	1913
8.	Stowarzyszenie Śpiewacze – Chór „Seraf” w Rybniku	1913
9.	Chór Mieszany „Sucha” z Suchej Górnej (Zaolzie)	1913
	Chóry od roku 2004
1.	Chór Mieszany „Skowronek” w Gierałtowicach	1914
	Chóry od roku 2008
1.	Chór „Polonia” w Bieruniu	1918
2.	Chór Mieszany „Echo” w Syryni	1918
3.	Chór „Cecilianum” w Krzyżkowicach	1918
4.	Towarzystwo Śpiewacze „Lutnia” im. Jana Orszulika w Strumieniu	1918
	Chóry od roku 2009
1.	Stowarzyszenie Chór Mieszany „Słowiczek” w Rudzie Śląskiej	1919
2.	Chór Mieszany „Lutnia” w Koszęcinie	1919
3.	Chór Mieszany „Sienkiewicz” w Miasteczku Śląskim	1919
4.	Chór Mieszany „Słowiczek” w Rybniku-Popielowie	1919
5.	Towarzystwo Śpiewacze „Dzwon” w Orzeszu	1919
6.	Chór Mieszany „Harfa” w Radzionkowie	1919
7.	Chór Mieszany „Jadwiga” w Radlinie	1919
	Chóry od roku 2010
1.	Chór „Zorza” w Wyrach	1920
2.	Chór Męski „Piast” w Żyglinie	1920
3.	Chór Mieszany „Słowik nad Olzą” z Olzy	1920
4.	Chór Mieszany „Słowacki” z Radlina	1920
	Chóry od roku 2014
1.	Chór Męski im. Feliksa Nowowiejskiego	1924
	Chóry od roku 2021
1.	Chór Mieszany im. S. Moniuszki w Czyżowicach	1921
	Chóry od roku 2026
1.	Chór Mieszany „Lutnia” w Lubomi	1912
2.	Chór Mieszany „Cantabile” w Chorzowie	1925
3.	Chór Mieszany „Świętej Cecylii” w Lublińcu	1926
4.	Chór Mieszany „Cecylia” w Krzanowicach	1931

	Orkiestra	Rok założenia
L.p.	Orkiestry od roku 2000
1.	Orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej w Dziećkowicach	1899
2.	Zakładowa Orkiestra Dęta Huty Szkła Okiennego „Szczakowa” w Jaworznie	1906
3.	Orkiestra Dęta Kopalni Węgla Kamiennego „Chwałowice” w Rybniku	1907
4.	Orkiestra Dęta Kopalni Węgla Kamiennego „Knurów” w Knurowie	1907
5.	Orkiestra Dęta Kopalni Węgla Kamiennego „Murcki” w Katowicach	1907
6.	Towarzystwo Muzyczne Miejska Orkiestra Dęta w Miasteczku Śląskim	1908
7.	Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Żarkach	1908
8.	Dechovy Orchestr „Majovak” w Karvinie (Zaolzie)	1908
9.	Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Milówce	1909
10.	Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Mykanowie	1910
	Orkiestry od roku 2001
1.	Orkiestra Dęta Kopalni Węgla Kamiennego „Wieczorek” w Katowicach	1911
	Orkiestry od roku 2003
1.	Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Starej Wsi	1913
	Orkiestry od roku 2009
1.	Orkiestra Dęta Kopalni Węgla Kamiennego „Marcel” w Radlinie	1917
2.	Orkiestra Dęta Kopalni Węgla Kamiennego „Jankowice”	1919
	Orkiestry od roku 2019
1.	Orkiestra Dęta Kopalni Węgla Kamiennego „Bielszowice”	1919
	Orkiestry od roku 2026
1.	Orkiestra Dęta przy „Tramwajach Śląskich” w Chorzowie	1931

Informacja została przygotowana na podstawie publikacji Rajmunda Hankego: Księga najstarszych chórów i orkiestr województwa śląskiego: „Śpiewak Śląski”, wydanie specjalne, 2003 r, nr 3-5; Księga najstarszych polskich chórów w kraju i za granicą: Śląska Biblioteka Muzyczna, Katowice 2007; Śląski społeczny ruch muzyczny przełomu XX i XXI wieku: Śląska Biblioteka Muzyczna, Katowice 2004 oraz Statutu Śląskiego Związku Chórów i Orkiestr w Katowicach, artykułów w czasopismach „Życie Muzyczne”, „Śpiewak Śląski” i materiałów archiwalnych ZG ŚZChiO.

Powrót do listy